-->

رنگارنگ
homayoun makoui


Monday, May 12, 2003

برنارد لوئيس - "what went wrong"
[2] وقتی که اتفاق بدی می افتد واکنش عمومی انسان اينست که بگويد "اين را چه کسی بسر ما آورد؟" در گذشته و امروز بسياری اين سئوال را در خاورميانه مطرح کرده اند. و چندين پاسخ متفاوت يافته اند.
معمولا آسانتر و راضی کننده تر از همه اينست که بخاطر وضع ناگوار خود ديگران را تقبيح کرد. برای مدتها مغول ها مقبول ترين شياطين بودند. ابتدا تهاجم قرن سيزده مغول توجيهی برای علت درهم شکسته شدن قدرت مسلمانان و تمدن اسلامی بود. اما پس از مدتی تاريخ نگاران، چه مسلمان و چه غيرمسلمان، دو نقطه ضعف در اين استدلال پيدا کردند. اول اينکه بعضی از بزرگترين دستاوردهای فرهنگی دنيای اسلام، بويژه در ايران، پس از تهاجم مغول -و نه قبل از آن بوقوع پيوست. ضعف دوم -که سخت تر مورد قبول قرار ميگيرد، اما قابل نفی نيست، اين استدلال است که مغول ها امپراطوری اسلامی بشدت ناتوان شده را برانداختند. وگرنه مشکل است قبول کرد که امپراطوری عظيم خلفای عباسی از جمعی بيابانگرد اسب سوار که از بلندی های شرق آسيا آمده بودند شکست بخورد.
ظهور ناسيوناليسم که خود از واردات اروپا بود، برداشتهايی تازه ايجاد کرد. حالا عرب ها ميتوانستند دليل دردسرهای خود را به ترک ها نسبت دهند که برای چند قرن برآنها حکومت کردند. ترک ها ميتوانند در توضيح دليل اضمحلال تمدن خود، سنگينی گذشته منسوخ اعراب را بردوش شان مطرح کنند، که اين فشار چگونه انرژی خلاق ترک ها را متوقف کرد. ايرانی ها ميتوانند بابت از دست رفتن افتخارات گذشته خود اعراب، ترک ها و بنوعی مغول ها را سرزنش کنند.

تفوق انگلستان و فرانسه در قرون 19 و 20 بر بيشتر دنيای عرب دليل تاره و قابل پذيرشی بوجود آورد، امپرياليسم غرب. و دلايلی چون تسلط اقتصادی و سياسی، و نفوذ غرب در جوامع اسلامی. در خاورميانه دلايل مناسی برای اين مقصر دانستن وجود داشت. سلطه سياسی غرب، نفوذ اقتصادی، و طولانی تر، عميق تر و شک برانگيز تر از همه، نفوذ فرهنگی. اين تفوق باعث تغيير چهره منطقه شد و زندگی مردم اش را دگرگون کرد. و آنها را به سمت تازه ای چرخاند و با برانگيختن بيم ها و اميد هايی نو، مخاطراتی جديد و انتظاراتی که در فرهنگ گذشته شان بی نظير بود بوجود آورد.
اما در مقام مقايسه، ميان پرده انگلستان-فرانسه کوتاه بود، و حدود نيم قرن پيش خاتمه يافت. مشکلات مسلمانان سالها پيش از آن آغاز شده بود، و بطور اجتناب ناپذير پس از آن هم بدون تخفيف ادامه يافت. نقش انگلستان و فرانسه بعنوان شياطين، توسط ايالات متحده همراه با جنبه های ديگر رهبری غربی بدست گرفته شد. سعی برای انداختن گناهان بگردن آمريکا از پشتيبانی خوبی برخوردار شد. اما به همان دليل قانع کننده نبود. سلطه انگلستان و فرانسه و سپس نفوذ آمريکا، همچنانکه تهاجم مغول پيامدها بودند و نه دلايل. پيامدها ونتايج ضعف های داخلی دول و جوامع خاورميانه. بعضی ناظران چه در داخل منطقه و چه در خارج، تفاوت توسعه بعد از استعمار در کلنی های بريتانيا، مثلا تفاوت بين عدن در خاورميانه و سنگاپور يا هنگ کنگ، يا تفاوت بين سرزمين های مختلف ای که زمانی امپراطوری انگلستان در هند را ساخته بودند، خاطر نشان کرده اند.

سوقات اروپايی ديگری که به اين بجث وارد شد، "آنتی سميتيزم" است، و مقصر دانستن يهوديان بخاطر همه مصائب. يهوديان در جوامع سنتی اسلامی بعنوان اقليت دردسر هايی عادی و هرچند گاه مخاطراتی را تجربه کردند. تا ظهور و رواج بردباری غربی ها در قرون 17 و 18، وضع يهوديان از اکثر چوانب مهم تحت قوانين اسلامی بهتر از مسيحيت بود. بجز مواردی استثنايی که استريو تايپ های دشمنانه ای از يهوديان در سنت اسلامی بوجود ميامد. برخورد به يهوديان بيشتر کوچک شمردن و بحساب نياوردن بود تا شک داشتن و کينه ورزيدن. اتفاقات 1948، و عدم موفقيت در جلوگيری از تاسيس دولت اسرائيل بود که کار را به سراسيمگی کشاند. همانطور که بعضی نويسندگان زمان شهادت ميدهند، شکست از قدرت های امپراطوری غرب باندازه کافی خجالت آور بود، و رنج بردن از همان تقدير در دستان تخقيرگر دسته ای يهودی غيرقابل تحمل. اما آنتی سمتيزم و تصوير يهوديان بعنوان هيولايی شيطانی و تمهيدگر پادزهری آرام بخش بوجود آورد.

اولين موارد آنتی سمتيزم در خاورميانه در بين اقليت های مسيحی رايج شد که معمولا سرچشمه اصلی آنرا در اروپا ميتوان يافت. اين تبليغات معمولا تاثير چندانی نداشت. بعنوان مثال در جريان محاکمه دريفوس در فرانسه، زمانيکه اين افسر يهودی توسط يک دادگاه کينه توز متهم و محکوم ميشود، گفته ها و ابراز نظرات مسلمانان معمولا در حمايت از يهودی تحت تعقيب در مقابل بازجويان مسيحی بود. اما انتشار اين زهر ادامه يافت و در آغاز 1933 آلمان نازی و آژانس های مختلف آن کوششی معين و موفق آميز در اشاعه آنتی سمتيزم مدل اروپايی در دنيای عرب صورت دادند. نبرد برای فلسطين قويا پذيرش تعبير ضد يهود تاريخ را آسان کرد. و بعضی را بجانب مربوط دانستن تمام بدی ها در خاورميانه و همه جهان به توطئه پنهانی يهوديان کشاند. اين تعبير رايج ترين بحث عمومی در منطقه است، که شامل آموزش، دستگاه های ارتباط جمعی و حتی سرگرم کننده ميباشد.
ادامه در پائين


... ARCHIVE

... LINKS

copyright 2002-05 | all rights reserved